istanbul üniversitesi matematik bölümü

MATEMATİK BÖLÜMÜMÜN TARİHÇESİ

Büyük Atatürk’ün direktifiyle gerçekleştirilen 1933 Üniversite Reformuyla, İstanbul Darülfünunun, o zamanki diğer Fakülteleri gibi, Fen Fakültesi de o tarihte yeniden kurulmuş ve bu Fakülte içindeki Matematik Dalı da, “Riyaziye Enstitüsü” adı altında bir idari bölüm oluşturmuştur. Riyaziye Enstitüsünün kuruluşu, Reformdan sonra ilk Fen Fakültesi Dekanı kendisi de Matematikçi olan, Profesör Kerim ERİM’in (1894-1952) çeşitli girişimleriyle gerçekleştirilmiştir. Bunlardan ilki Almanya’dan ayrılan Richard von MISES (1883-1953) ve Willy PRAGER (1900-1980) gibi yabancı bilim adamlarının İstanbul Üniversitesi’ne kazandırılmasıdır. Ord.Prof.Dr.R.von MISES Olasılık Hesabı ( =İhtimali Hesap) alanında hatta Uygulamalı Matematiğin hemen hemen bütün dallarında dünya çapında bir otorite ve yine W.PRAGER de sonradan Plastisite Teorisi’nde çok tanınmış bir isim olmuştur.İkincisi ise bununla eş zamanlı olarak, o sıralarda lisans öğrenimlerini yurt dışında tamamlamış bulunan ve ilerde Türk Matematik hayatında önemli isimler olacak olan Cahit ARF, Ratip BERKER, Ferruh ŞEMİN ve daha niceleri gibi genç Matematik kabiliyetlerinin Riyaziye Enstitüsü’ne katılmalarının sağlanmasıdır. Türkiye’deki Matematiği çağdaş dünya Matematiği seviyesine getirmek amacıyla işe sarılan bu topluluğun üstün gayretleriyledir ki, üniversitede öğretim kadar önemli ve eğitim öğretimle de sürekli ilişki içinde bulunması gereken, araştırma faaliyetleri Riyaziye Enstitüsü öğretim üye ve yardımcılarının esas uğraşılarından biri haline gelme yoluna girebilmiştir. Bir araştırma ortamı yaratmak için 1933 den itibaren atılan adımlar, bunların arasında Enstitü’nün genç elemanlarının doktora yapmak üzere Avrupa’ya gönderilmesi gibi atılımlar da vardı, 1930’lu yılların sonuna doğru olumlu sonuçlarını vermeye başlamıştır.

1940 larda ise Almanya’dan gelen yabancı Matematikçilerin ayrılmasına rağmen, artık Matematik Enstitüsü adını almış olan Riyaziye Enstitüsü’nün mesleki gelişmelerini tamamlamış bulunan genç elemanları, Kerim ERİM’in Enstitü Direktörlüğü yönetiminde araştırma kavramını Enstitüye kesin olarak yerleştirmiş oldular. Bu hususta ilkönce Kerim ERİM’le birlikte, daha sonra Kerim ERİM’in 1952 deki ölümünden, kendisinin İstanbul Üniversitesi’nden ayrıldığı tarih olan 1962 yılına kadar, kendi başına üstün gayret sarfetmiş olan aralarında TÜBİTAK Bilim Ödülü’nün de bulunduğu çeşitli ulusal ve uluslararası ödül sahibi Ord.Prof.Dr.Cahit ARF’ı da (1910-1997) zikretmek gerekir. Ayrıca Almanya Göttingen Üniversitesi’nde Mayıs 1955 de Doktorasını tamamlayıp, aynı yıl İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Enstitüsü’nde Asistan olarak göreve başlayan Prof.Dr.Orhan Ş.İÇEN’in katkılarını da burada ifade etmek gerekir. Eylül 1970 de Profesör olan Orhan Ş.İÇEN bu görevini emekliye ayrıldığı Eylül 1982 tarihine kadar sürdürmüştür. 1974 TÜBİTAK Bilim Ödülü sahibi olan Prof.Dr.Orhan Ş.İÇEN’in (1920-1995) İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü’ndeki bilimsel yaşama ve bilimsel araştırma kavramının bölüme yerleşmesine yaptığı büyük katkılar ve yine Matematik Bölümü Kütüphanesi’ne yaptığı unutulmaz hizmetleri de burada ifade edilmelidir. Ayrıca kendisinin Matematiğin çağdaş araştırma ve eğitim anlayışının ülkemizde yerleşmesinde de büyük payı bulunmaktadır.

1960 ların başında Matematik Enstitüsü idari birim olarak kalkmış ve Fen Fakültesi içindeki Matematik Dalı, Analiz Kürsüsü, Cebir ve Sayılar Teorisi Kürsüsü, Geometri Kürsüsü ve Tatbiki Matematik Kürsüsü olmak üzere birbirinden bağımsız dört kürsü tarafından temsil edilmeye başlanmıştır. ( Her ne kadar 1960 larda Nümerik Analiz ve Hesap Makinalari adlı yeni bir Matematik kürsüsü kurulmuşsa da kendi başına herhangi bir faaliyeti olmayan bu kürsü 1976 sonunda Analiz Kürsüsü’ne katılmıştır). Ancak 1977 de bu dört kürsü, kendi teşkilatlarını da korumak koşuluyla “Matematik Bölümü” adı altında bir “Kürsülü Bölüm” halinde yeniden birleşmişlerdir. Nihayet 6 Kasım 1981 tarihinde yürürlüğe giren “Yükseköğretim Kanunu” ile Kürsüler kaldırılmış sadece Bölüm kalmıştır. Daha sonra, ………….tarihinde, bir anlamda 1977 deki gibi bir teşkilatlanmaya gidilmiş yani Anabilim Dallarından oluşan bir bölüm şeklinde teşkilatlandırılmıştır ve bu teşkilatlandırılma günümüze kadar devam etmiştir. Günümüzde Matematik Bölümü ; Analiz ve Fonksiyonlar Teorisi Anabilim Dalı,Geometri Anabilim Dalı, Topoloji Anabilim Dalı, Matematiğin Temelleri ve Matematik Lojik Anabilim Dalı, Uygulamalı Matematik Anabilim Dalı şeklinde sadece çalışma alanlarını ayırmaya yarayan Anabilim Dallarından oluşmaktadır.

Öte yandan yurt içi ve yurt dışı Matematikçilerle bilimsel teması sıklaştırarak, bunlarla yapılacak düşünce alışverişi yoluyla, 1950 li yılların ortalarına doğru giderek artmış, fakat ondan sonra yavaşlamaya başlamış olan bilimsel çalışma faaliyetlerini yeniden canlandırmak amacıyla 1971 yılında Prof.Dr.Nazım TERZİOĞLU’nun insiyatifiyle tüzel kişiliği haiz ve Fen Fakültesine bağlı bir “Matematik Araştırma Enstitüsü” kurulmuştur. 1973 yılında faaliyete geçen bu Enstitü, Kurucu Müdürü Profesör Nazım TERZİOĞLU’nun 1976 da ölümünden sonra “İ.Ü.Fen Fakültesi Nazım TERZİOĞLU Matematik Araştırma Enstitüsü” adını almıştır.

Böylece İstanbul Üniversitesi içindeki Matematik Dalı- Nazım Terzioğlu Matematik Araştırma Merkezi’nin kapatıldığı 2000 yılına kadar- Matematik Bölümü ile “Nazım Terzioğlu Matematik Araştırma Enstitüsü” tarafından temsil edilmiştir. Günümüzde olduğu gibi 2000 yılından beri de Matematik Bölümü olarak temsil edilmektedir.

Kuruluş amacı doğrultusunda uluslararası toplantılar sonuncusu hariç, Matematik Araştırma Enstitüsü tarafından , Nazım TERZİOĞLU’nun insiyatifi ile düzenlenmiştir.

Dar sahalı fakat , yüksek bilimsel standartta olan bu toplantıların konuları ve tarihleri aşağıda belirtilen altı sempozyumdan ibarettir: Sonlu Grupların Gösteriliş Teorisi (1973); Fonksiyonel Analiz I (1973); Cebirsel Sayılar Teorisi (1975); Fonksiyonel Analiz II (1976); Kompleks Analiz (1976); Geometrinin Temelleri (1978).

Bu toplantılardan başka, faaliyete geçtiği 1973 yılından başlayarak 1990 tarihine kadar Silivri’de Nazım Terzioğlu Matematik Araştırma Merkezi’nde Matematiğin çeşitli konularında ulusal ve uluslararası toplantılar düzenlenmiştir.

Matematik Bölümü’nün ( o zamanki adıyla Matematik Enstitüsü’nün) düzenlediği ilk uluslararası bilimsel toplantı ise 1952 de İstanbul’da yapılan VIII. Uluslararası Sırfi ve Tatbiki Mekanik Kongresi’dir. Bu kongre Kerim Erim’in insiyatifi, başta Cahit ARF ve Ferruh ŞEMİN olmak üzere Matematik Bölümü mensuplarının ve devletin mali katkısı ile gerçekleşmiştir. Yine bu kongre her defasında başka yerde olmak üzere dört senede bir bütün dünyada Mekanikle ilgili bilim adamlarını bir araya getiren seri kongrelerden sekizincisi olmaktadır.

Bundan sonraki ikinci uluslararası toplantı 1971 yılında yine İstanbul’da Nazım TERZİOĞLU’nun insiyatifi ile, kendisinin bir süre başkanlığını yaptığı, Balkan Matematikçiler Birliği’nin (Union Balkaninique Mathématiciens) IV. Bilimsel Kongresidir.

Buraya Ağustos 2000’de yapılan Birinci Türk Uluslararası Topoloji ve Uygulamaları Konferansı’nı da eklemek gerekir.